‘Bisita parketxean’

Azalpen laburra: Parketxeko elementu ezberdinak azaltzen dira, besteak beste parke naturalaren maketa, animalia sarraskijaleen bizitzeko modua edo animaliek utzitako aztarnak eta arrastoak.

Iraupena: Ordubete

‘Valderejon lanean’ programa

Azalpen laburra: Puron ibilbidean zehar ekintzak burutuz, parke naturalean ematen diren mantentze lan eta kontserbatze lanak ezagutaraziko dira.

Iraupena: 2 ordu eta 45 minutu
 

‘Bideko harriak’ programa

Azalpen laburra: Puron ibaiaren ibilbidean, ekintzen bitartez parke naturalaren berezitasunak eta arazoak aztertuko ditugu. Arazo horiei buruz eztabaidatuko dugu eta konponbideak bilatuko ditugu.

Iraupena: 2 ordu eta 45 minutu

Nori zuzendua: Bigarren Hezkuntzarako programa da, baina Batxilergoa eta Prestakuntza Zikloetara molda daiteke.

‘Bisita parketxean’

Azalpen laburra: Parketxeko elementu ezberdinak azaltzen dira, besteak beste parke naturalaren maketa, animalia sarraskijaleen bizitzeko modua edo animaliek utzitako aztarnak eta arrastoak.

Iraupena: Ordubete

‘Bideko harriak’ programa

Azalpen laburra: Puron ibaiaren ibilbidean, ekintzen bitartez parke naturalaren berezitasunak eta arazoak aztertuko ditugu. Arazo horiei buruz eztabaidatuko dugu eta konponbideak bilatuko ditugu.

Iraupena: 2 ordu eta 45 minutu
 

‘Valderejon lanean’ programa

Azalpen laburra: Puron ibilbidean zehar ekintzak burutuz, parke naturalean ematen diren mantentze lan eta kontserbatze lanak ezagutaraziko dira.

Iraupena: 2 ordu eta 45 minutu

Nori zuzendua: Batxilergoa eta Prestakuntza Zikloentzako programa da, baina Bigarren Hezkuntzara molda daiteke.

“Parketxera bisita”

Azalpen laburra: Parketxeko elementu ezberdinak azaltzen dira, besteak beste parke naturalaren maketa, animalia sarraskijaleen bizitzeko modua edota animaliek utzitako aztarnak eta arrastoak.

Iraupena: 1h

“Valderejon bizirauten” programa

Azalpen laburra: Urtaroak Valderejon zein eragina duten erakustea eta bertako izaki bizidunek hartzen dituzten estrategietan neguan bizirauteko zakontzea du xede.

Nori zuzendua: LH 1. Zikloa (LH 1 eta 2). LH 2. Ziklora (LH 3 eta 4) molda daiteke

Iraupena: 2 ordu eta 30 minutu 
 

“Bizitza eraldatzen da” programa

Azalpen laburra: jolasen eta ekintzen bitartez parkeko baliabide naturalak gerturatzea, ikasleak naturarekiko errespetua sentzibilitzte eta kontzerbazioan haztea bilatzen du.

Nori zuzendua: LH 2. Zikloa (LH 3 eta 4). LH 1. Ziklora (LH 1 eta 2)  molda daiteke.

Iraupena: 2 ordu eta 30 minutu

“Valderejo zerutik” programa

Azalpen laburra: Ibilaldi eta ekintza ezberdinen bitartez, hala nola, sai arreen errolda, ornitologiaren munduan murgilduko gara Valderejoko hegaztiak balioan jarriz.

Nori zuzendua: LH 3. Zikloa (LH 5 eta 6)

Iraupena: 3 ordu eta 30 minutu- 4 ordu
 

“Parketxera bisita”

Azalpen laburra: Parketxeko elementu ezberdinak azaltzen dira, besteak beste parke naturalaren maketa, animalia sarraskijaleen bizitzeko modua edota animaliek utzitako aztarnak eta arrastoak.

Iraupena: ordubete

“Raskiren etxea” programa

Azalpen laburra: Valderejoko biztanleak ezagutuko ditugu ipun eta ibilbide txiki baten bitartez.

Iraupena: 2 ordu eta 30 minutu
 

Valderejoko Parke Naturaleko fruituen ondare genetikoa ezagutarazteko, 2006 urtetik aurrera Parke Naturalean dauden fruitu arbolak aztertzeko eta ezaugarritzeko lanak egin dira.

Fruitu arbola horiei buruzko informazio gehiago eta hobea jasotzeko ezaugarritze botanikoak zehaztu dira eta informazio etnobotanikoa jaso da. Bisitak eginez eta informatzaileen testigantzekin (batzuk haranean bizi izan zirenak eta beste batzuk gaur egun bizi direnak) 18 espezie ezberdinetako 164 fruitu arbola aurkitu zituzten.

Valderejoko Parke Naturaleko fruituen aniztasun genetiko hori ezagutarazteko, ez da bakarrik  antzina landutako fruta materiala kokatu, baizik eta azterketa eremua gehitu da, egoera basatian dauden edo basati bihurtu diren fruitu arbolak ere aztertuz.

Ezaugarriek erakusten dute aurkitutako zuhaitzik gehienak ez datozela bat gaur egun ezagutzen ditugun barietate komertzialekin; horrek erakusten du aztertutako fruta arboletako asko tokiko barietatea direla. Aztertu diren 164 zuhaitz arboletatik kontserbatzeko interesgarriak dira 54.

Tokiko barietate hori Lalastran dagoen baratze batean gordeta dago, eta urtero jarduerak egiten dira proiektuaren hedapenerako

Hegaztiak behatzea — birdwatching edo birding bezala ere ezaguna — gero eta jende gehiago erakartzen duen ingurune naturalaz gozatzeko modu bat da. Valderejon ondare ornitologiko aberatsa dugu, ibilbide, behatoki eta gune egokituetatik ikus daitekeena.

Parkeko lurraldean barreiatuta, inguruko sai arre kolonia handiena hartzen duten kareharrizko hormatzarrak aurki daitezke, baita beste hegazti harkaiztar batzuk ere, hala nola belatxinga mokogorriak eta  mokohoriak, sai zuriak, belatz handiak eta arrano beltzak. Hegazti hauek maiz egoten dira Arzena mendizerrako larre eta txilardietan janari bila; bertan bizi dira, halaber, beste hainbat txori, esaterako, buztanluzea edo mendi-berdantza.

Parkeko magalak arte, ametz, pago eta pinu gorrien baso zabalek estaltzen dituzte, eta baso-harraparien babesleku dira, hala nola arrano sugezale, aztore edo zapelatz liztorjalearena. Bailararen sakonean, landa-eremuak paseriforme ugariko komunitate bat hartzen du. Puron ibaia, haranetik Burgosera bidean haitzarte eder batean sartzen da, ur zozoarentzat habitat ezin hobea sortuz.

Parketxean, jarduera honetan hasi nahi dutenentzat, prismatikoak maileguan eskaintzen ditugu doan. Edozein ibilbide hasi aurretik, gomendagarria da Hegaztiak ikusteko kode etikoa kontsultatzea, espezie basatiak eta haien habitatak errespetatzeko

Espezie iheskorren behaketa errazteko, bi behatoki jarri ditugu eskura:

Hegazti txikientzako behatokia

Parketxearen atzealdean kokatua. Lau lagunentzako tokia duen espazio itxi honek bisitariei aukera ematen die hegazti txikiak inolako  eragozpen egin gabe behatzeko. Sarrera librea eta doakoa da; hala ere, hurrengo inprimakiaren bidez erreserba eginez gero, Parketxearen ordutegian leku bermatua izango duzu eta erreserbarik gabe gerturatzen direnen gainetik lehentasuna izango duzu:  https://calendar.app.google/fdxsvEjVwqV39SjD9

Sai-arrearentzako behatokia

“Cubo” izeneko tokian kokatua, amildegietara eta eremu harritsuetara bereziki orientatua. Leku ezin hobea da sai arrearen eta beste hegazti harkaiztarren behaketarako. Gomendagarria da prismatikoak edo teleskopioa eramatea, harkaitz-magalek eta haien zuloek gordetzen dutena zehaztasunez ikusi ahal izateko.
 

Valderejotik hegaztiak behatzeko bereziki interesgarriak diren ibilbideak jarrai ditzakezu. Hona hemen ibilbide gomendatuenetako batzuk:
 

Etxeko txikienentzako planik egin nahi baduzu, parke naturalean baliabide ugari dituzu eskura.

Ondoko ideiak proposatzen dizkizugu:

• Interpretazio ibilbidea Lalastra herrian. Villamardonesera bidean zenbait elementu etnografiko bisitatu daitezke, besteak beste museo etnografikoa, ferratzeko zaldikoa, garbitokia, bolatokia, elizako eguzki erlojua, ogia egiteko labea eta errota.
• Piknikak egiteko gunea dago Lalastrako atsedenlekuan, zabu, askaldegi, barbakoa eta guzti.
• Bisitatu Parketxea eta ezagutu hobeto inguruko ondare naturala. Seguru maketa asko gustatzen zaizuela. Eraikin osora sar daiteke jaioberrien kotxeekin eta fardelak aldatzeko guneak daude komunetan.
• Ikusi ezazue parketxe atzean dagoen hegaztien begiratokia.

Ibilbideren bat egin nahi baduzu, ondoko proposamenak dituzu egokienak:

• 1. Puron bidea- haitzartea: ibilbideak 10,4 km-ko distantzia du eta gutxi gorabeherako desnibela 300 m-koa da; joan-etorria egiteko 3 ordu eta 15 minutu inguru beharko dituzue. Oso gomendagarria da 7 urte baino gehiagoko ume mendizaleentzat.
• 2. Done Laurendiko bidea egokia da baita ere familiarekin egiteko, oso polita baita (baso eta ikuspegi ezberdinak…). Distantzia haitzarteko ibilbidearen erdia da, hau da, 5,2 km joan-etorrian, eta desnibela 250 metro ingurukoa da; ibilbide osoa egiteko ordubete eta 40 minutu inguru beharko dituzue. Errotatik eta Villamardonesko herri abandonatutik pasatzen da, eta zailtasun bakarra azken 200 metroak dira desnibela altua baita, baina hala ere, nahiko tarte motza denez, ez da esfortzu fisiko gehiegirik egin behar.
• 3. 7 urte baino gutxiago duten umeekin alemaniarren urtegiraino joateko aukera dago. Lahozetik 10 minutura dago (525 metrora), eta bertan hainbat anfibio eta lore ikusi daitezke zelaietan.
• 4. Beste aukera bat Villamardones herri abandonatura joatea da (1,16 km Done Laurendi bidetik), eta ehunka urte dituen haginaren ondoan merienda jatea.
• 5. Bukatzeko, 5 km-ko ibilbide didaktiko bat dago, zailtasun baxua duena, eta ordubete eta 30 minutuan egin daitekeena. Ibilbidean zehar hainbat azalpen ohol daude, ikusi ditzakegun baliabide natural guztiei buruzko informazioa jasotzen dutenak. Oholak ikusmen desgaitasunak dituzten pertsonentzako ere egokituta daude, azalpenak braillez ere idatzita daudelako.

Familientzako jarduera ugari antolatzen ditugu urte osoan zehar. Eman izena gure newsletterra jasotzeko eta guztiaren berri izateko

Harpidetu zaitez gure newsletterrera

Puron ibaia Lahoz gainean jaiotzen da. Parke Naturalaren hasierako errekasto txikia hazi egiten da, ibilguak handitzen direlarik ibaiadar eta iturburu txikiekin. Valderejo atzean utzi aurretik Burgosko lautadan sartzen da Ebro ibaia bilatuz eta Arzena mendigunea zeharkatzen du mendi zintzur handia sortuz, milaka urtetako errepide baten testigu naturala delarik.

Toki interesgarriak

• Puron ibaiaren haitzartea
• Riberako errota

Argibide gehiago

Recuencoren ondoren, Vallegrull da Parke Naturaleko bigarren mendirik altuena. Mendira igotzeko nahiko esfortzu egin behar da, baina guztia ahaztuko zaigu igotzean bistak ikusi ondoren, Done Laurendi ermitako ikuspegiarekin osatzen direlarik. El Cubo sai arreek osatutako Euskadiko kolonia handiena ikusteko leku pribilegiatua da.

Toki interesgarriak

• El Cubo hegaztien begiratokia
• Pagadi motza.

Argibide gehiago

Zabalate ibilbidea egitean Parke Naturaleko baso ekosistema nagusiak ikusten dira. Ibilbidearen luzera eta desnibel baxua direla-eta, hezkuntza helburuetarako erabiltzen den ibilbidea da, baina horrez gain, paisaia elementu ederrak ditu, begirada bakar batekin Valderejoko mendi nagusiak ikusi baitaitezke.

Toki interesgarriak

Valderejoko elementu nagusienetako bat basoak dira. Fauna espezie oso interesgarriak bizi dira basoetan, eta horien barne daude baso hegaztiz osatutako komunitateak (amilotxak, kaskabeltzak eta garrapoak), saguzarrak eta anfibioak.

Argibide gehiago

Ezinbestean bisitatu beharreko begiratokia da Done Laurendi ermita, bertatik Valderejoko erreferentziazko leku ia gehienak ikusi baitaitezke. Inguru horrek laburbildu egiten ditu naturak gizakien okupazioarekin eta baliabideen erabilerarekin izandako gorabeherak. Azken finean, Historiaurretik gaur egunera arte paisaia eraldatu duten jarduerak ikusi daitezke.

Toki interesgarriak

Done Laurendi ermitatik paisaia ederra ikusi daiteke, altueran eta parkeko erdigunean kokatuta baitago -Valderejoko erdi-erdian dago-, eta horrez gain, santutegia dago, eta haraneko herrietako biztanleak abuztuaren 10ean bertara  joaten dira erromesaldian, erromeria izaten baitute.

Argibide gehiago

Ibilbide zoragarri honetan, Lalastratik eta Lahozetik Purongo iturburua zeharkatuko dugu Parke Naturaleko goi lautadetatik. Paisaia zoragarriez gain Valderejoko tolesdura antiklinalaren egitura geologiko interesgarria dago, baita Castrilloko bizkarreko arkeologia aztarnategiak eta El Gustalgo menhirra ere.

Toki interesgarriak

Ibilbide hau ezinbestekoa da Parke Naturaleko egitura geologikoa ezagutzeko, Valderejo-San Zadornileko tolesdura antiklinal guztia ikusten baita, zeinaren ipar-mendebalde/hego-ekialde ardatzak haranaren norabidea eta hura mugatzen duten erliebeak antolatzen dituen.

Argibide gehiago

La Sierrako mendatetik Done Laurendi ermitaraino

Bovedako bideko azken zatian hasten da, La Sierra mendateko gainaldean. Gutxi markatutako bide bat ezkerrera doa eta Recuencoko mendi tontorrerainoko gandorra igarotzen du.

Bide haitz artetik doa, hainbat lore ikusi daitezkeelarik. Geroago pagadi bat dago, eta hura igarotzean, ezkerreko aldean oso argi ikusten da Lahoz herria, eta atzean Recuencoko mendi gailurra.

Ezkerrean gurutze bat atzean utzi ondoren, Leron mendateko muinoraino iritsiko gara. Altitude horietako landaredia nagusia txilarrek osatzen dute. Hemendik haranera jaisteko aukera dago Lerongo bidetik edo Recuencora ere igo gaitezke. Haitzak inguratuz, bidean aurrera egiten da pago eta pinu txikien artean, eta Barreron mendatera iritsiko gara. Bertan, Puron-Coronas bidearekiko lotura egin daiteke eta Lahozera jaitsi.

Aurrera jarraituz Done Laurengi ermita eta Vallegrull mendia ikusi daitezke. Bidegurutzera iristean aurrera jarraitu eta Done Laurendi ermitara iritsiko gara, haranaren zaindariaren ermitara. Hortik Vallegrullera jaitsi gaitezke, edo Done Laurendi bidetik Villamardonesera joan gaitezke.